Bağımlılık Hakkında
Bağımlılık çok kapsamlı ve katmanlı bir rahatsızlık olduğu için kişiden kişiye göre farklılık gösterebilmektedir. İnsanlar çoğu zaman hiçbir şekilde bir nesneye ya da davranışa karşı bir bağımlılığı olmadığını söyleseler de bu hayatta hepimizin küçük ya da büyük, masum ya da tehlikeli bağımlılıkları olabilir. Kahve içmeden duramamak masum bir bağımlılık olarak karşımıza çıkarken alkol/madde bağımlılığı ise ciddi bir bağımlılık çeşididir.
Bağımlılık durumlarının çok çeşitli ve kapsamlı olabileceğini yukarıda kısımda bahsetmiştik ve bu yazımızda olabildiğince tüm bağımlılık çeşitlerine yer verirken aynı zamanda online danışmanlık ve online psikolog sürecini de ele alacağız. Genel hatlarıyla bağımlılığın tanımını yapacak olursak bağımlılık, bir maddeye veya davranışa karşı kontrolsüz bir biçimde yönelinmesiyle ortaya çıkan; fiziksel, psikolojik ve sosyal sorunlara rağmen, maddeyi veya davranışı sürdürmeye devam etme, bırakma isteği olmasına rağmen bırakamama ve bu etkinliği yapma isteğini hiçbir şekilde kontrol edememe durumu anlamına gelmektedir.
Bağımlılık Türleri Nelerdir?
Bağımlılık türlerini iki farklı grup altında toplamamız mümkündür. Bunlar alkol/madde bağımlılığı ve davranışsal bağımlılıklar olarak adlandırılmaktadır.
Alkol/Madde Bağımlılığı
Bağımlılık denilince ilk akla gelen alkol ve madde bağımlılığı; ruhsal, fiziksel ve sosyal birçok soruna sebep olmasın rağmen kullanımının sürdürülmesi, alınan miktar ve kullanım sıklığının günden güne artması ile karakterize olmuş bir rahatsızlıktır. En önemli belirtilerinden birisi ise kullanılmadığı takdirde çeşitli yoksunluk belirtilerinin ortaya çıkmasıdır.
Alkol ve madde bağımlılığını tetikleyen çeşitli risk faktörleri bulunmaktadır. Bunlar; çevresel faktörler, sosyal kaynaklar, rahatsızlık öyküsü, psikolojik özellikler, genetik yatkınlık, madde ve alkole yakınlık gibi risk faktörleri alkol/madde bağımlılığına doğru giden süreçte belirleyici unsurlardır. Tüm bu risk faktörleri bir araya geldiğinde ise bir bağımlılığın ortaya çıkması kaçınılmazdır. Alkol ve madde bağımlılığı için risk faktörü oluşturan uyarıcıları sıralayacak olursak:
- Alkol
- Tütün
- Kafein
- Esrar (Kenevir)
- Reçeteli Satılan İlaçlar (Ritalin, Xanax vb.)
- Halüsinojenler (LSD vb.)
- Uyarıcılar (Kokain, Amfetamin, Ekstazi vb.)
- Opiyatlar (Morfin, Eroin vb.)
Davranışsal Bağımlılıklar
Davranışsal bağımlılıklar alkol/madde bağımlılığına kıyasla daha kapsamlı bir kategorizasyona sahiptir. Çünkü insan çok fonksiyonlu bir organizma olduğu için aynı şekilde bu organizma birçok farklı davranış örüntüleri geliştirebilmektedir. Bir başka deyişle, her bireyin farklı davranış özelliklerine sahip olması demek aynı şekilde her bireyin kendine özgü farklı bağımlılıklara sahip olması demektir.
Davranışsal bağımlılıkları herhangi bir fiziksel bir maddeye dayandırılmayan daha çok davranış temelli bağımlılıklar olarak tanımlamak mümkündür. Bu bağımlılık türü fiziksel rahatsızlık riski oluşturmakla birlikte psikolojik ve sosyolojik sorunlara da neden olabilmektedir. Bağımlı olunan davranışın hiçbir şekilde kontrol altına alınamaması, o davranıştan uzaklaşılamaması ve bağımlı olunan etkinlikten alınan zevkin yeterli olmaması halinde kullanım süresinin artmasıyla birlikte zamanın birçoğunu bu bağımlılıkla harcanması durumu davranışsal bozuklukların ana temasını oluşturmaktadır. Davranışsal bağımlılıkları sıralayacak olursak:
- Yeme Bağımlılığı
- Ekran (oyun) Bağımlılığı
- Mastürbasyon Bağımlılığı
- Seks Bağımlılığı
- Kumar Bağımlığı
- Alışveriş Bağımlılığı
Bağımlılığın Belirtileri
Bağımlılığın belirtileri kullanan maddeye ve yapılan aktivitenin türüne ve kullanım sıklığına göre değişmekle birlikte aynı şekilde bağımlılığın belirtileri kişiden kişiye göre değişebilir fakat genel anlamda herhangi bir bağımlılığı oluşturan başlıca belirtiler şunlardan oluşabilir:
Tekrar eden davranışlar:
Bağımlılığın önemli belirleyicilerinden birisi, kişinin o maddeyi bırakmak istese de tüm zararlarının farkında olsa dahi kısır bir döngü halinde kendisini tekrardan madde kullanırken bulur. Defalarca bırakma girişimi hep başarısızlıkla sonuçlanır ve yakın çevresine aslında bağımlı olmadığına dair söylemlerde bulunur.
Tolerans artışı:
Bağımlılığın önemli bir diğer belirleyicisi ise kullanıcıların zamanla birlikte maddeye karşı bir tolerans geliştirmesi ve günden güne alınan miktarı veya o davranışı artırmasıdır. Zamanla birlikte o maddeye duyarsızlaşma ile birlikte daha güçlü uyarıcıları deneme isteği ortaya çıkabilir.
Yoksunluk belirtileri:
Birey gerekli maddeye ulaşamadığı durumlarda yoksunluk belirtileri yaşar. Terleme, kusma, sürekli uyku hali, kaygı gibi belirtiler yoksunluk durumunda yaşanan duygusal ve fiziksel belirtilerdir.
Bilişsel arzu:
Bağımlı bireyler sürekli olarak madde veya davranışa tekrardan ulaşabilmek için gün içerisinde hep o nesneyi arzularlar. İlgili durumla alakalı yoğun bir zihinsel meşguliyet söz konusudur.
Sağlık sorunları:
Hem madde bağımlılığında hem de davranışsal bağımlılıklarda psikolojik ve fiziksel sorunlar kaçınılmazdır. Psikolojik ve fiziksel sorunlar karşılıklı bir etkileşim içerisindedir. Kişiler bazen psikolojik sorunlarıyla baş edemediği için madde kullanımına yönelebilirken bir diğer yandan da madde kullanımını psikolojimizi daha kötü bir hala getirmektedir. Online danışmanlık desteğiyle profesyonel bir online psikolog eşliğinde erken değerlendirme ve danışmanlık süreciyle bu durumun üstesinden gelebilirsiniz.
Alkol ve Madde Bağımlılığı Desteği
Alkol/madde bağımlılığının destek sürecinde yürütülecek olan online danışmanlık programının en önemli bileşeni bu süreç içerisinde bireyin de aktif bir katılım göstermesidir. Birey istekli ve aktif bir biçimde destek sürecinde olduğu sürece bağımlılık adı altında ismi fark etmeksizin her destek programı amacına ulaşacaktır. Aynı zamanda bu destek sürecinde bireyin bağımlılık türü, bu duruma eşlik eden başka bir bozukluğun varlığı, sosyal kaynaklar, kullanım süresi gibi faktörler göz önünde bulundurularak kişiye özel bir online danışmanlık süreci planlanır.
Daha sonrasında tıbbi müdahalenin ilk adımını oluşturan 'arınma' sürecine online danışmanlık eşliğinde başlanır. Bu destek sürecinde bireyin ne zamandan beri bağımlı olduğu ve kullanım sıklığı gibi durumlar online psikolog tarafından göz önünde bulundurularak belirli periyotlarla doz azaltımına gidilir. Bu süreçte maddenin vücuttan çekilmesiyle birlikte bireyde gözlemlenen hem fiziksel hem psikolojik olarak ortaya çıkan yoksunluk belirtilerini gidermeye odaklanılır. Bu arınma sürecinin başlamasıyla birlikte bu sürece online danışmanlık ve rehabilitasyon desteği eşlik eder. Bu rehabilitasyon süreci için Eskişehir psikolog tercihleriniz de sürece doğrudan etki edecektir.
Alkol madde bağımlılığının online danışmanlık ve online psikolog süreci, bireyin kendisini daha iyi tanımasını, bağımlılıkla mücadele etmeyi, alkol/madde kullanımına neden olan sorunları belirlemeyi ve bu sorunların üstesinden gelmeyi, bağımlılık durumunun tekrardan nüks etmesini engellemeyi, bu bağımlılık tablosuna eşlik eden başka bir psikolojik rahatsızlık varsa bunu ve kişinin sahip olduğu becerileri tespit etmeyi amaçlamaktadır.
Alkol Madde Bağımlılığı ve Online Danışmanlık
Alkol madde bağımlılığında tercih edilen seçeneklerden birisi olan online danışmanlık, bağımlılık sürecinde bireyin ihtiyaçları doğrultusunda acil durumlar için iyi bir alternatiftir. Online psikolog eşliğinde bireyin mevcut durumu hakkında gerekli planlamalar yapılarak online danışmanlık sürecine başlanır. Bağımlılıkla mücadele kapsamında Eskişehir psikolog arayışınız için Psikolog Ethem TOZBAY, online danışmanlık seçeneğiyle danışanlarına hizmet vermektedir.
Psikolog Ethem Tozbay
Mersin Üniversitesi Psikoloji bölümü mezunu olan Ethem Tozbay, Bilişsel Davranışçı Danışmanlık (BDT) ekolüyle kaygı bozuklukları, depresyon ve ilişki sorunları alanlarında online psikolojik destek sunmaktadır. TPD (Türk Psikologlar Derneği) üyesidir ve kanıta dayalı bilimsel yöntemleri danışanlarına uygular.