Eskişehir Psikolog Ethem Tozbay Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB)

Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu, küçük yaş gruplarında aşırı hareketli olmaya, düşünmeden hareket ederek dürtüsel davranışlar sergilemeye, sürekli enerjik bir halde olmaya, gündelik görevlere odaklanamamaya sebep olan nörogelişimsel bir bozukluk olarak kabul edilmektedir. Çoğunlukla küçük yaşlarda gözlemlenen bu rahatsızlık ileri yaş gruplarında ve yetişkinlikte de gözlenebilmektedir. Dikkat eksikliği ve hiperaktiviteye sahip bireylerde beynin dikkat ve sosyal muhakemeden sorumlu olan kısımlarında daha az aktivasyon gözlemlenir. Beyin bölgelerinin gelişimsel olarak farklılıklara sahip olması da doğrudan özdenetim ve dikkat gibi süreçlerin kontrolünü daha zor bir hale getirmektedir. Hangi yaş grubuna dahil olursanız olun online psikolog tarafından alacağınız profesyonel destek ve online danışmanlık görüşmeleri bu rahatsızlık boyunca karşılaşabileceğiniz sorunlar için bir çözüm noktası olacaktır.

Çocuklarda DEHB

Enerjileri oldukça fazla olan DEHB'li çocuklar hem evde hem okulda çok hareketli ve aktiflerdir. Belirli bir süre boyunca sabit bir şekilde oturamayan bu çocuklar sürekli hareket halinde olma ihtiyacı duyarlar. Bu hareket halinde olma durumu kendi kararları doğrultusunda değil nörolojik olarak dürtülerinden kaynaklanmaktadır. Bu dürtüyü kontrol altına alamayan çocuklar ise hep bir eylem içerisinde olur. Dürtüsel olarak kendilerini kontrol edemeyen bu çocuklar ani tepkiler verebilir veya düşünmeden konuşup bir eylemde bulunabilir. Ebeveynin ya da akranlarının sözünü keserek birden konuşmaya dahil olabilirler.

DEHB için en önemli ve belirgin değerlendirme kriteri okul öncesi ve okul sonrası olarak sınıflandırabiliriz. DEHB'li çocuklarda okul öncesi dönemde sürekli bir enerji halinde olma, yerinde duramama, söz dinlememe, gereğinden fazla konuşup hiç sakin kalamamak gibi belirtiler gözlemlenir. Okul döneminin başlamasıyla birlikte tüm bu belirtilere derslere odaklanamama sorunu eklenir. Çocuk derslere odaklanma ve konsantre olmakta sorun yaşar. Dikkatini bir süreliğine toplasa bile bu dikkatini ve odağını sürdürmesi oldukça kısadır ve tekrardan kolayca dikkati dağılır. Tüm bu sorunlar ise çocuğun eğitim hayatını etkileyerek düşük okul başarısıyla sonuçlanmasına neden olur.

Yetişkinlerde DEHB

Erişkinlerde gözlemlenen dikkat eksikliğinde de tablo çok farklı değildir. Bu rahatsızlığa sahip yetişkinler dikkatlerini toparlama ve odaklanmakta sorun yaşarlar. Detaylara dikkat etmez, gerekli komutlara uyum sağlayamazlar. Kendilerini belirli sorumluluklar için organize etmekte ve gündelik hayat için gerekli rutin işleri yerine getirmekte zorlanırlar. DEHB'li yetişkinlerin sosyal çevresiyle olan ilişkilerinde problemler gözlemlenir. Bu yetişkinler çok fazla konuşur karşısındaki kişiyi dinlemez ve konuşmak için kendi sıralarının gelmesini beklemeden karşısındaki kişini sözünü keserek konuşmaya başlarlar. Tüm bunlara ek olarak uygun olmayan yerlerde konuşma eğilimi, sesli konuşma, bağırma ve gülmeler gibi çeşitli semptomlar dikkat eksikliği ve hiperaktivitede sıkça gözlemlenen davranışlar arasındadır.

Yetişkinlerde gözlemlenen hiperaktivite de sürekli olarak kişinin bir işten başka bir işe koştuğunu ve bunun sonucunda sonlandırılmamış yarım kalmış onlarca iş olduğunu görürüz. Bu rahatsızlığın yetişkinlerde gözlemlenen en karakterize semptomlarından bir diğeri ise dürtüselliktir. Kişi bu dürtüsellik ile eylemlerinin sonucunu düşünmeden çeşitli tehlikeli davranışlarda bulunabilir. Bu tür sorumsuzca ve aniden gerçekleştirilen tehlikeli davranışların sonucunda kişi hem psikolojik hem fiziksel olarak kendisini daha kötü bir durumda bulması oldukça olasıdır. DEHB'li bireylerin dürtüsel davranışlarının sonuçları hem kendilerini hem de sosyal çevrelerini zora sokmaktadır.

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu Belirtileri

Yukarıdaki kısımda da üzerinde sıkça durduğumuz DEHB'li bireylerde gözlenen davranışları tek bir çatı altında özetleyecek olursak:

• Fazla enerjiye sahip olma
• Aşırı hareketlilik, yerinde duramama
• Unutkanlık
• Organizasyon sorunları
• Çok konuşma ve tek taraflı iletişim
• Sabırsız davranma
• Ani öfke ve davranışlar

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu Neden Olur?

Tam olarak sebebi belirlenemeyen fakat büyük oranda genetik yatkınlığın söz konusu olduğu dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu için yapılan araştırmalar doğrultusunda, bu rahatsızlığa sahip bireyler için belirlenen ortak semptomlar belirlenmiştir. Bu ortak noktaların çoğunda beyin kaynaklı anormallikler tespit edilmiştir. Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu olan bireylerde dikkat ve odak için özelleşen beyin bölgelerinde diğer insanlara oranla daha düşük etkileşim ve küçülme saptanmıştır. Buna ek olarak yapılan bir araştırmada, beyin ve omurilikte çokça bulunan ve zihinsel işlevler de önemli bir rol üstlenen gri maddenin dikkat eksiliği ve hiperaktivite bozukluğunda daha hacimsiz olarak yer aldığı görülmüştür. Bir diğer ortak nokta ise bu rahatsızlıktın mustarip kişilerde dopamin seviyesinde azalmalar da gözlemlenmiştir.

Az öncede bahsettiğimiz gibi DEHB'da ciddi bir genetik yatkınlıkta mevcuttur. Ebeveynlerin herhangi birisinde daha önceden DEHB olan çocukların dikkat eksikliği psikolojik değerlendirmesi alması diğer popülasyona göre daha yüksektir. Gebelikte yaşanan bazı riskler ve çevresel faktörlerde DEHB psikolojik değerlendirmesi için bir kriter oluşturmaktadır. Prematüre doğumlar, düşük doğum ağırlığı, doğum esnasında yaşana ciddi komplikasyonlar, oksijen yetersizliği ve kafa travmaları gibi doğum ve erken dönem faktörleri buna örnek oluşturmaktadır.

DEHB Psikolojik değerlendirmesi ve Destek Süreci

DEHB psikolojik değerlendirmesi yapmak için en önemli kriter ebeveynlerden, yakın çevreden ve öğretmenden alının bilgilerdir. Bu bilgiler doğrultusunda dürtüsel davranışların, aşırı hareketliliğin, uyum sorunlarının ne kadar süredir devam ettiği online psikolog tarafından online danışmanlık esnasında incelenir. Bu durumun neden ortaya çıktığı, ne zamandan beri bu sorunun devam ettiği, geçmiş bir aile öyküsünün varlığı, genetik yatkınlık gibi faktörlerde online danışmanlık esnasında ele alınır ve değerlendirme süreci için ip uçları oluşturur. Değerlendirme ve destek sürecinde online psikolog, aile ve öğretmenle sürekli bir diyalog ve iş birliği içerisinde olarak, gelişmeleri yakından takip eder. Yakın cevreden alınan bu bilgilerin yanında online psikolog bazı test ve ölçeklerden de yararlanır. Dikkat ve bellek becerilerini ölçen; MOXO, Stanford Binet, Bender, Wisc-r, CAS gibi çeşitli ölçüm araçları değerlendirme ve destek süreci için sıklıkla başvurulan testler arasındadır. Eskişehir psikolog olarak yaptığınız araştırmalar sonucunda doğru bir online psikolog ve bu süreçte katılım sağlayacağınız online danışmanlıklar bu zorlu süreci atlatabilmeniz için tüm yolculuk boyunca size eşlik edecektir.